روش‌شناسی داده و محاسبات تغذیه

قوت شواهد

کنار هر قاعده برچسب قوت شواهدش آمده است. قاعدهٔ ضعیف‌تر هرگز بر قاعدهٔ قوی‌تر غلبه نمی‌کند.

guideline

راهنمای نهادی یا بالینی

position

موضع رسمی یک انجمن تخصصی

consensus

اجماع حرفه‌ای یا چند منبع همسو

craft

عرف حرفه‌ای بدون منبع نهادی صریح؛ با همین محدودیت معرفی می‌شود

انرژی و هدف کالری

• BMR با معادلهٔ میفلین–سنت‌جئور: ۱۰×وزن(kg) + ۶٫۲۵×قد(cm) − ۵×سن + ۵ برای مرد و − ۱۶۱ برای زن

  منبع: AND EAL؛ Frankenfield 2005 · قوت: guideline

• این معادله در ۸۲٪ افراد غیرچاق و ۷۰٪ افراد چاق خطای ۱۰٪ یا کمتر دارد؛ برای همین همه‌جا می‌گوییم عدد تخمین است

  منبع: Frankenfield 2005 · قوت: guideline

• ضریب فعالیت: کم‌تحرک ۱٫۲ · سبک ۱٫۳۷۵ · متوسط ۱٫۵۵ · زیاد ۱٫۷۲۵ · ورزشکار ۱٫۹؛ فعالیت را با «چند روز و چه ورزشی» می‌پرسیم، نه با صفت

  منبع: FAO/WHO/UNU 2004 · قوت: consensus

• کسری کاهش وزن ۵۰۰–۶۰۰ کالری یا ۱۵–۲۵٪ انرژی روزانه؛ گردو هدف را ۸۰٪ انرژی روزانه می‌گذارد

  منبع: NICE CG189 · قوت: guideline

• سرعت کاهش وزن ۰٫۵ تا ۱ کیلوگرم در هفته

  منبع: NICE CG189 · قوت: guideline

• کف انرژی: مرد دست‌کم ۱۵۰۰ و زن دست‌کم ۱۲۰۰ کالری، و هرگز زیر BMR

  منبع: عرف بالینی · قوت: craft

• اگر هدف زیر BMR یا کف بیفتد، کسری کم می‌شود و به خودت گفته می‌شود

  منبع: NICE CG189 · قوت: guideline

• وزن ایده‌آل: بازهٔ BMI ۱۸٫۵ تا ۲۴٫۹ برای قد؛ فرمول‌های دواین، رابینسون، میلر و هموی فقط کنارش و از قد ۱۵۲٫۴ سانتی‌متر به بالا

  منبع: WHO؛ Pai & Paloucek 2000 · قوت: guideline

• کالری سوزی فعالیت: مت × ۳٫۵ × وزن(kg) ÷ ۲۰۰ در هر دقیقه

  منبع: Compendium of Physical Activities (Ainsworth 2011؛ Herrmann 2024) · قوت: consensus

• افزایش وزن یا عضله: ۱۰–۲۰٪ مازاد (افزایش وزن ×۱٫۱۲، عضله ×۱٫۰۸)

  منبع: ISSN 2017 · قوت: position

درشت‌مغذی، قند، نمک و فیبر

• سهم انرژی: پروتئین ۱۰–۳۵٪ · کربوهیدرات ۴۵–۶۵٪ · چربی ۲۰–۳۵٪ (AMDR)

  منبع: NASEM DRI · قوت: guideline

• پروتئین دست‌کم ۰٫۸ گرم به ازای هر کیلو وزن؛ ۶۵ سال به بالا ۱٫۰–۱٫۲؛ ورزشکار ۱٫۴–۲٫۰؛ سقف ۲٫۲

  منبع: NASEM DRI؛ PROT-AGE 2013؛ ISSN 2017 · قوت: guideline / position

• با BMI ۳۰ یا بیشتر، پروتئین با «وزن مرجع» حساب می‌شود، نه وزن واقعی

  منبع: عرف بالینی · قوت: craft

• کربوهیدرات دست‌کم ۱۳۰ گرم در روز (مگر رژیم کتو)

  منبع: NASEM DRI · قوت: guideline

• چربی اشباع حداکثر ۱۰٪ و چربی ترانس حداکثر ۱٪ انرژی

  منبع: WHO 2023 · قوت: guideline

• قند آزاد کمتر از ۱۰٪ انرژی (ترجیحاً کمتر از ۵٪)

  منبع: WHO 2015 · قوت: guideline

• سدیم کمتر از ۲۰۰۰ میلی‌گرم و پتاسیم دست‌کم ۳۵۱۰ میلی‌گرم در روز

  منبع: WHO 2023 · قوت: guideline

• فیبر دست‌کم ۱۴ گرم به ازای هر ۱۰۰۰ کالری

  منبع: NASEM DRI؛ ADA 2026 · قوت: guideline

ساختار وعده و بشقاب

• هر ۷ گروه هرم غذایی ایران در هر روز برنامه

  منبع: هرم غذایی ایران · قوت: guideline

• هر قلم با پیمانهٔ خانگی (کف دست، قاشق، لیوان، عدد)؛ گوشت و غذای پخته با گرم

  منبع: راهنمای غذایی ایران ۱۳۸۵ · قوت: guideline

• جانشین هر قلم هم‌کالری و از همان گروه غذایی است

  منبع: اجماع حرفه‌ای · قوت: consensus

• تعداد وعده اثر متابولیک ندارد؛ پنج وعده برای پایبندی و پخش‌کردن پروتئین است

  قوت: position

• تقسیم کالری: صبحانه ۲۰٪ · میان‌وعدهٔ صبح ۱۱٪ · ناهار ۳۵٪ · میان‌وعدهٔ عصر ۱۱٪ · شام ۲۳٪

  منبع: عرف حرفه‌ای · قوت: craft

• سقف پرس واقع‌بینانه: نان حداکثر ۳ کف دست، برنج حداکثر ۱۰ قاشق، گوشت ۱۰۰–۲۰۰ گرم، میوه ۱–۲ عدد، آجیل حداکثر ۳۰ گرم

  منبع: عرف حرفه‌ای · قوت: craft

ریزمغذی‌ها و صداقت دربارهٔ کمبودها

آهن، کلسیم، ویتامین D، B12، ید، فولات و روی بررسی می‌شوند. در برنامه‌های کم‌کالری (حدود ۱۲۰۰ تا ۱۳۵۰ کالری) رسیدن به نیاز آهن در کنار کف پروتئین و سهم چربی همیشه ممکن نیست؛ در این حالت گردو به‌جای پنهان‌کردن، درصد تأمین را می‌گوید و پیشنهاد می‌کند دربارهٔ مکمل با پزشک صحبت کنی. برای رژیم‌هایی مثل گیاه‌خواری، وگان و کتو هشدار ریزمغذی مربوط نمایش داده می‌شود.

دادهٔ غذایی

جدول غذایی فعلی ۲۰۵ ردیف دارد که ۱۳۹ ردیف آن با منبع USDA است؛ این شمارش‌ها زنده‌اند و از پایگاه داده خوانده می‌شوند. عدد تغذیه‌ای از همان جدول خوانده می‌شود و داخل متن صفحه نوشته نمی‌شود. اگر مقداری خالی باشد، نمایش داده نمی‌شود؛ تخمین یا تکمیل با مدل زبانی ممنوع است.

غربالگری ایمنی: پیش از هر عدد

پیش از هر هدف، عدد یا توصیه، یک دروازهٔ ایمنی اجرا می‌شود و این دروازه با کد است، نه با مدل زبانی. پرسشی که بی‌پاسخ مانده «هنوز نمی‌دانیم» معنا می‌شود، نه «نه»: گردو آن را می‌پرسد و پاسخ منفی فرض نمی‌کند.

پرسش‌ها دربارهٔ سن، بارداری و شیردهی، جراحی متابولیک اخیر، بیماری‌ها، داروها و قد و وزن است. اگر پاسخی نشان دهد برنامهٔ خودکار برایت مناسب نیست، یک بار می‌پرسیم «درست است؟» تا اگر اشتباه زده‌ای اصلاحش کنی. اگر تأیید کنی، برنامه را مثل بقیه می‌گیری و هشدار مشورت با پزشک در صفحهٔ «امروز» می‌ماند؛ شاید برنامه را برای کس دیگری می‌سازی.

هشدارها

• سن کمتر از ۱۸ سال

  یک بار می‌پرسیم «درست است؟»؛ پس از تأیید، برنامه ساخته می‌شود و در «امروز» هشدار مشورت با پزشک یا متخصص تغذیهٔ کودک و نوجوان می‌ماند.

• بارداری یا شیردهی

  یک بار می‌پرسیم «درست است؟»؛ پس از تأیید، برنامه ساخته می‌شود و در «امروز» هشدار مشورت با پزشک می‌ماند.

• جراحی متابولیک در ۱۲ ماه گذشته

  یک بار می‌پرسیم «درست است؟»؛ پس از تأیید، برنامه ساخته می‌شود و در «امروز» هشدار مشورت با تیم درمان می‌ماند.

• BMI کمتر از ۱۸٫۵ و هدف کاهش وزن

  یک بار می‌پرسیم «درست است؟»؛ پس از تأیید، برنامه ساخته می‌شود و در «امروز» هشدار مشورت با پزشک می‌ماند.

• بیماری کلیه، بیماری یا نارسایی قلبی، دیابت نوع ۱

  رژیم ساخته نمی‌شود؛ فقط عادت‌های عمومی و ارجاع به پزشک.

• BMI ۳۰ یا بیشتر و سن ۵۰ یا بیشتر

  برنامه ساخته می‌شود، همراه هشدار مشورت با پزشک.

• مصرف وارفارین، لووتیروکسین، MAOI یا داروهای SGLT2/GLP-1

  برنامه همراه پرچم و متن هشدار دربارهٔ تداخل غذا و دارو.

آنچه گردو هرگز نمی‌کند

• تشخیص بیماری نمی‌دهد.
• دارو تجویز یا قطع نمی‌کند و دوز دارو، از جمله انسولین، تعیین نمی‌کند.
• بیماری را با غذا «درمان» نمی‌کند و هدف آزمایشگاهی تعیین نمی‌کند.
• برای بیماری پیشرفتهٔ کلیه یا کبد رژیم نمی‌نویسد.
• ادعای بازبینی متخصص نمی‌کند، مگر واقعاً انجام شده باشد.
• مدل زبانی عدد سلامتی نمی‌سازد؛ هر عدد از کد و قاعدهٔ منبع‌دار می‌آید.

اصلاح داده

اگر منبع یا داده‌ای اصلاح شود، ردیف مرکزی به‌روزرسانی می‌شود تا همهٔ صفحه‌ها آن تغییر را بگیرند. خطاهای مشاهده‌شده را از مسیر اعلام و اصلاح خطا گزارش کنید.

روش‌شناسی: عددهای گردو از کجا می‌آیند