رژیم کم کاری تیروئید: چه بخوریم، زمان قرص و راه لاغری
تیم تحریریهٔ گردو بهروزرسانی ۲۹ مهر ۱۴۰۵ ۱۸ دقیقه مطالعه
پاسخ کوتاه
رژیم کم کاری تیروئید همان تغذیهٔ سالم است؛ مهمترین نکته خوردن قرص لووتیروکسین ناشتا با آب، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از صبحانه، و فاصلهٔ حدود ۴ ساعت با مکمل کلسیم و آهن است. کلم و بروکلی پخته ممنوع نیستند؛ هر شاخه بروکلی ۱۰ کالری دارد. یک لیوان عدس پخته ۲۰۹ کالری و ۱۶٫۲ گرم پروتئین دارد و برای لاغری با تیروئید درمانشده، کالری و تحرک تعیینکننده است.
پیش از شروع: این مقاله جای درمان نیست. کمکاری تیروئید را پزشک با آزمایش خون تشخیص میدهد و درمان میکند. قرص لووتیروکسین را خودسرانه کم، زیاد یا قطع نکنید؛ دوز را فقط پزشک تغییر میدهد. اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، دیابت یا بیماری کلیه دارید، یا داروی دیگری مصرف میکنید، برنامهٔ غذاییتان را با پزشک هماهنگ کنید.
رژیم کم کاری تیروئید یک فهرست غذای ممنوع نیست؛ همان تغذیهٔ سالم و متعادل است، بهاضافهٔ یک قانون مهم: قرص لووتیروکسین را ناشتا و با آب بخورید و غذا، قهوه و مکملها را با فاصله از آن. کلم و بروکلی پخته در مقدار معمول مشکلی ندارند، ید اضافه هاشیموتو را درمان نمیکند، و لاغری با کمکاری تیروئید درمانشده با همان حساب کالری و تحرک ممکن است که برای هر کس دیگری.
کم کاری تیروئید چیست و غذا چه نقشی در آن دارد؟
تیروئید غدهٔ کوچکی در جلوی گردن است که هورمونهایش سرعت بسیاری از کارهای بدن را تنظیم میکند. وقتی این غده هورمون کافی نمیسازد، میگوییم کمکاری تیروئید دارید. نشانهها معمولاً آرام و مبهماند: خستگی، سرمایی بودن، یبوست، خشکی پوست، کندی و گاهی کمی افزایش وزن.
طبق راهنمای انجمن تیروئید آمریکا (ATA، ۲۰۱۴)، کمکاری تیروئید با آزمایش خون، یعنی TSH و T۴ آزاد، تشخیص داده میشود و درمان اصلی آن قرص لووتیروکسین است. این قرص همان هورمونی را جایگزین میکند که بدن کم دارد. پس هیچ غذا، دمنوش یا مکملی جای آن را نمیگیرد.
نقش غذا در این بیماری سه بخش دارد:
- کمک به اثر درست قرص: بعضی غذاها و مکملها جذب لووتیروکسین را کم میکنند. زمانبندی درست اینجا بیشترین اهمیت را دارد.
- ید کافی، نه زیاد: تیروئید برای ساختن هورمون به ید نیاز دارد، اما ید زیادی هم میتواند کار آن را بدتر کند.
- وزن و سلامت عمومی: کمکاری تیروئید اغلب کنار اضافهوزن، کلسترول بالا یا یبوست میآید. یک رژیم متعادل به همهٔ اینها کمک میکند.
زمان خوردن لووتیروکسین و غذا
لووتیروکسین قرص حساسی است. اگر با معدهای پر یا کنار بعضی مواد خورده شود، بخشی از آن جذب نمیشود. نتیجه این است که آزمایش بعدیتان بهتر نمیشود و ممکن است پزشک فکر کند دوز کافی نیست، در حالی که مشکل از زمان خوردن بوده است.
قانونهای عملی لووتیروکسین و غذا
طبق ATA (۲۰۱۴) اینها اصول اصلی هستند:
- با آب و ناشتا: قرص را فقط با آب ساده بخورید، نه با چای، قهوه، شیر یا آبمیوه.
- صبح، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از صبحانه: رایجترین روش این است که قرص را بلافاصله بعد از بیدار شدن بخورید و صبحانه را دستکم نیم ساعت بعد.
- یا هنگام خواب: اگر صبحها برایتان سخت است، میتوانید قرص را شب بخورید، به شرطی که دستکم ۳ ساعت از شام گذشته باشد. این تغییر را با پزشک هماهنگ کنید.
- هر روز به یک شکل: مهمتر از صبح یا شب بودن، ثبات است. هر روز همان ساعت و همان شرایط.
- مکمل کلسیم و آهن با فاصلهٔ حدود ۴ ساعت: این دو مکمل جذب قرص را بهطور جدی کم میکنند. اگر آنها را میخورید، به ناهار یا شام منتقلشان کنید.
- قهوه بعد از صبحانه: ATA قهوه را هم در فهرست چیزهایی آورده که جذب قرص را کم میکنند. پس قهوهٔ صبح را با صبحانه یا بعد از آن بخورید.
- سویا و غذاهای خیلی پرفیبر: اینها ممنوع نیستند، ولی بهتر است نزدیک زمان قرص نباشند و مقدارشان هر روز تقریباً ثابت بماند.
جدول ساعتبندی یک روز با قرص صبحگاهی
| ساعت | چه بخوریم | چرا |
|---|---|---|
| بلافاصله بعد از بیدار شدن | قرص لووتیروکسین با یک لیوان آب ساده | معدهٔ خالی بهترین جذب را میدهد |
| نیم تا یک ساعت بعد | صبحانه: نان، پنیر، تخممرغ، سبزی | فاصله با قرص رعایت شده است |
| همراه یا بعد از صبحانه | چای یا قهوه | قهوه نزدیک قرص جذب آن را کم میکند |
| ظهر | ناهار و در صورت نیاز مکمل آهن یا کلسیم | حدود چهار ساعت از قرص گذشته است |
| عصر | میوه، ماست یا شیر | میانوعده بدون نگرانی از قرص |
| شب | شام با سبزی و حبوبات | غذای پرفیبر دور از قرص صبح است |
اگر قرص را شب میخورید، همین جدول را برعکس کنید: شام زودتر، قرص دستکم سه ساعت بعد از شام، و مکملها هم با صبحانه یا ناهار.
اگر یک روز فراموش کردید
قرص را دوبرابر نکنید و برنامه را خودتان عوض نکنید. از پزشک یا داروساز بپرسید در این شرایط چه کنید. سادهترین راه پیشگیری این است که قرص را کنار لیوان آب و تخت خواب بگذارید، یا در گوشی یادآور تنظیم کنید.
ید و تیروئید: نمک یددار کافی است؟
تیروئید برای ساختن هورمون به ید نیاز دارد. طبق Institute of Medicine (۲۰۰۱)، نیاز روزانهٔ ید بزرگسالان ۱۵۰ میکروگرم، در بارداری ۲۲۰ و در شیردهی ۲۹۰ میکروگرم است. در ایران، منبع اصلی ید نمک یددار است.
پس اولین توصیه ساده است: در خانه از نمک یددار استفاده کنید. نمک دریایی، نمک صورتی و نمکهای «طبیعی» معمولاً یددار نیستند، مگر روی بستهشان نوشته باشد. ماهی دریایی، لبنیات و تخممرغ هم مقداری ید دارند.
اما «ید کافی» به معنی «نمک زیاد» نیست. سازمان جهانی بهداشت توصیه میکند نمک روزانه کمتر از ۵ گرم باشد. میتوانید هم نمک را کم نگه دارید و هم همان مقدار کم را از نوع یددار انتخاب کنید.
هاشیموتو و رژیم: آیا ید بیشتر کمک میکند؟
صادقانه بگوییم: نه. طبق ATA، در کشورهایی که ید کافی دارند، شایعترین علت کمکاری تیروئید بیماری خودایمنی هاشیموتو است. در هاشیموتو دستگاه ایمنی به تیروئید حمله میکند و مشکل کمبود ید نیست؛ برای همین ید بیشتر آن را درمان نمیکند.
حتی ممکن است ضرر کند. انجمن تیروئید آمریکا (۲۰۱۳) مصرف مکملهای ید یا جلبک (کلپ) با بیش از ۵۰۰ میکروگرم ید در روز را توصیه نمیکند، چون ید زیاد میتواند کارکرد تیروئید را بدتر کند. بسیاری از «مکملهای تقویت تیروئید» که در فضای مجازی فروخته میشوند جلبک یا ید زیاد دارند. هیچ مکملی را بدون نظر پزشک شروع نکنید.
دربارهٔ هاشیموتو، رژیمهای زیادی در فضای مجازی دستبهدست میشوند: بدون گلوتن، بدون لبنیات، «ضدالتهاب»، پروتکلهای حذفی سخت. هیچکدام جای قرص را نمیگیرند. رژیمی که به آن نیاز دارید همان رژیم متعادل همین مقاله است؛ مگر اینکه پزشک بیماری دیگری، مثل سلیاک، برایتان تشخیص داده باشد.
یک نکتهٔ کاربردی دیگر: اگر مکمل بیوتین میخورید (در بسیاری از مکملهای مو و ناخن هست)، پیش از آزمایش تیروئید به پزشک بگویید، چون میتواند جواب بعضی آزمایشها را بههم بزند.
کلم، سویا و گلوتن در کمکاری تیروئید: افسانه یا واقعیت؟
این سه موضوع بیشترین سؤالها را میسازند. جواب هر کدام کوتاه است.
کلم و تیروئید
افسانه: کلم، بروکلی و گلکلم برای تیروئید ممنوعاند.
واقعیت: طبق ATA، سبزیهای چلیپایی (کلم، بروکلی، گلکلم) در مقدار معمول خوراکی، بهخصوص پخته، برای کسی که ید کافی میگیرد مشکلی ایجاد نمیکنند. این سبزیها کمکالری و پرفیبرند. مثلاً هر شاخه کلم بروکلی حدود ۳۰ گرم است و ۱۰ کالری دارد، و یک لیوان کلم کیل (۷۰ گرم) ۳۴ کالری. حذف آنها از سفره هیچ کمکی به تیروئید نمیکند و فقط سبزی رژیمتان را کم میکند. چیزی که لازم نیست، خوردن مقدار خیلی زیاد خام، مثلاً آبکلم روزانه به عنوان «درمان» است.
سویا و تیروئید
افسانه: سویا تیروئید را خراب میکند.
واقعیت: مشکل اصلی سویا با قرص است، نه با خود تیروئید. طبق ATA (۲۰۱۴)، سویا میتواند جذب لووتیروکسین را کم کند. پس اگر سویا، شیر سویا یا محصولات سویایی دوست دارید، آنها را نزدیک زمان قرص نخورید و مقدارشان را هر روز تقریباً ثابت نگه دارید. اگر تصمیم دارید سویای زیادی وارد رژیم کنید یا ناگهان کنار بگذارید، به پزشک بگویید، چون شاید آزمایشتان را زودتر تکرار کند.
گلوتن و تیروئید
افسانه: همهٔ کسانی که هاشیموتو دارند باید گلوتن را حذف کنند.
واقعیت: رژیم بدون گلوتن فقط برای کسی لازم است که بیماری سلیاک دارد، و سلیاک با آزمایش تشخیص داده میشود. سلیاک هم یک بیماری خودایمنی است و ممکن است کنار هاشیموتو دیده شود؛ اگر نفخ، اسهال، کمخونی یا کاهش وزن بیدلیل دارید، از پزشک بخواهید بررسی کند. اما حذف گلوتن بدون تشخیص، نان و غلات کامل را از سفره بیرون میبرد و تشخیص سلیاک را هم بعداً سختتر میکند.
غذاهای ممنوع کم کاری تیروئید: واقعاً چیزی ممنوع است؟
جواب کوتاه: تقریباً هیچ غذایی برای کمکاری تیروئید «ممنوع» نیست. آنچه اهمیت دارد زمان و مقدار است. این فهرست را میتوانید به جای «فهرست ممنوعها» به خاطر بسپارید:
- نزدیک قرص نه: قهوه، شیر، سویا، غذاهای خیلی پرفیبر، و مکمل کلسیم و آهن. اینها با فاصله مشکلی ندارند.
- بدون نسخه نه: مکملهای ید، جلبک (کلپ) و «مکملهای تیروئید».
- کمتر بهتر: قند و شیرینی، سرخکردنیها و غذاهای خیلی شور. اینها برای همه کمتر بهترند و برای تیروئید ویژه نیستند. سازمان جهانی بهداشت (۲۰۱۵) توصیه میکند قند آزاد کمتر از ۱۰٪ انرژی روزانه، و بهتر کمتر از ۵٪ باشد.
- ممنوع نیست: کلم، بروکلی، گلکلم، نان گندم، لبنیات و برنج، در مقدار معمول.
اگر در کنار کمکاری تیروئید دیابت، کبد چرب یا چربی خون بالا هم دارید، محدودیتهای آن بیماریها اهمیت بیشتری دارد. راهنماهای رژیم دیابت، رژیم کبد چرب و رژیم کلسترول و تریگلیسرید در اینباره جزئیات دارند.
کم کاری تیروئید چه بخوریم؟
یک بشقاب خوب برای کمکاری تیروئید همان بشقاب سالم همیشگی است: نیمی سبزی، یکچهارم پروتئین، یکچهارم نان یا برنج کاملتر. سه چیز را آگاهانهتر انتخاب کنید:
- پروتئین در هر وعده. پروتئین سیرکننده است و به حفظ عضله هنگام کاهش وزن کمک میکند. طبق Institute of Medicine (۲۰۰۵)، نیاز بزرگسال سالم ۰٫۸ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز است؛ برای فردی ۸۰ کیلویی یعنی ۶۴ گرم. با ماشینحساب پروتئین عدد خودتان را ببینید.
- فیبر کافی. یبوست در کمکاری تیروئید شایع است. سازمان جهانی بهداشت و فائو (۲۰۰۳) دستکم ۲۵ گرم فیبر در روز را برای بزرگسالان توصیه میکنند. فقط فیبر زیاد را نزدیک قرص نخورید و مقدارش را ناگهان بالا و پایین نکنید.
- میوه و سبزی. دستکم ۴۰۰ گرم در روز، طبق سازمان جهانی بهداشت. این همان چیزی است که به سیری با کالری کم کمک میکند.
جدول غذاهای پرپروتئین و پرفیبر
عددهای این جدول برای پیمانهٔ خانگی هستند و از جدول غذاهای کاتالوگ ما آمدهاند:
| غذا | پیمانهٔ خانگی | کالری | پروتئین (گرم) | فیبر (گرم) |
|---|---|---|---|---|
| سینه مرغ گریل | یک کف دست ≈ ۱۰۰ گرم | ۱۶۵ | ۳۱٫۰ | ۰ |
| تن ماهی کنسرو | یک کف دست ≈ ۱۰۰ گرم | ۱۱۶ | ۲۵٫۰ | ۰ |
| ماهی سالمون | یک کف دست ≈ ۱۰۰ گرم | ۲۰۸ | ۲۰٫۰ | ۰ |
| ماست یونانی | یک لیوان ≈ ۲۴۵ گرم | ۲۳۸ | ۲۲٫۱ | ۰ |
| ماست کمچرب | یک لیوان ≈ ۲۴۵ گرم | ۱۵۴ | ۱۳٫۰ | ۰ |
| تخممرغ آبپز | یک عدد ≈ ۵۵ گرم | ۸۵ | ۷٫۲ | ۰ |
| عدس پخته | یک لیوان ≈ ۱۸۰ گرم | ۲۰۹ | ۱۶٫۲ | ۱۴٫۲ |
| لوبیا چیتی | یک لیوان ≈ ۱۸۰ گرم | ۲۵۷ | ۱۶٫۲ | ۱۶٫۲ |
| نخود | یک لیوان ≈ ۱۸۰ گرم | ۲۹۵ | ۱۶٫۰ | ۱۳٫۷ |
| ماش پخته | یک لیوان ≈ ۱۸۰ گرم | ۱۸۹ | ۱۲٫۶ | ۱۳٫۷ |
| جو دوسر | یک لیوان ≈ ۸۰ گرم | ۳۱۱ | ۱۳٫۶ | ۸٫۵ |
| گلابی | یک عدد متوسط ≈ ۱۷۰ گرم | ۹۷ | ۰٫۷ | ۵٫۳ |
| سیب | یک عدد متوسط ≈ ۱۸۰ گرم | ۹۴ | ۰٫۵ | ۴٫۳ |
دو نکته از این جدول: حبوبات هم پروتئین دارند و هم فیبر، و برای ناهار و شام عالیاند. یک لیوان عدس پخته ۲۰۹ کالری، ۱۶٫۲ گرم پروتئین و ۱۴٫۲ گرم فیبر دارد. اما یک لیوان جو دوسر با ۸٫۵ گرم فیبر، اگر صبحانهٔ همیشگیتان است، باید دستکم نیم ساعت بعد از قرص و هر روز تقریباً به همان مقدار باشد. برای جزئیات بیشتر، پروتئین غذاهای ایرانی و ارزش غذایی حبوبات را ببینید.
غذاهای ایرانی در رژیم کمکاری تیروئید
لازم نیست غذای خانواده را کنار بگذارید. خورشها با یک بشقاب متوسط حدود ۲۵۰ گرمی اینطورند: قورمهسبزی ۳۴۳ کالری و ۲۳٫۲ گرم پروتئین، خورش کرفس ۲۶۵ کالری و ۱۷٫۵ گرم پروتئین، و فسنجان ۶۸۲ کالری. پس قورمهسبزی و خورش کرفس انتخابهای سبکترند و فسنجان را بهتر است به نیمبشقاب محدود کنید.
برنج را هم بشمارید، نه حذف کنید. هر قاشق غذاخوری چلو حدود ۱۵ گرم است و ۲۵ کالری دارد؛ پس ده قاشق یعنی ۲۵۰ کالری فقط از برنج. نان سنگک با ۴٫۵ گرم فیبر در ۱۰۰ گرم و نان جو با ۶ گرم، از نانهای سفید پرفیبرترند. فهرست کاملتر را در کالری غذاهای ایرانی میبینید.
چاقی و کم کاری تیروئید: چقدر از وزن تقصیر تیروئید است؟
این مهمترین و شاید ناامیدکنندهترین سؤال است. خیلیها فکر میکنند تمام اضافهوزنشان از تیروئید است و با شروع قرص، وزن خودبهخود پایین میآید.
واقعیت طبق ATA این است: افزایش وزنی که خود کمکاری تیروئید ایجاد میکند معمولاً کم است، حدود ۲ تا ۴٫۵ کیلوگرم، و بیشترش آب و نمک است. با درمان معمولاً همین مقدار کم میشود. بقیهٔ وزن، مثل هر کس دیگری، به کالری و تحرک بستگی دارد.
این را باید در کنار یک واقعیت دیگر دید: طبق پیمایش STEPs ایران (۱۳۹۵)، حدود ۵۹٫۳٪ بزرگسالان اضافهوزن یا چاقی داشتند. یعنی اضافهوزن در جامعهٔ ما آنقدر شایع است که در بسیاری از افراد مبتلا به کمکاری تیروئید، دلایل دیگری هم در کار است.
خبر خوب هم در همین است: اگر کمکاری تیروئیدتان درمان شده و آزمایشهایتان در محدودهٔ هدف پزشک است، بدن شما از نظر کاهش وزن تفاوت ویژهای با دیگران ندارد. همان قواعد کار میکند. اگر با وجود درمان خیلی خستهاید یا وزن بیدلیل بالا میرود، به جای تغییر خودسرانهٔ دوز، با پزشک دربارهٔ تکرار آزمایش صحبت کنید.
لاغری با کم کاری تیروئید: یک مثال حلشده
برای اینکه بدانید چقدر بخورید، اول باید بدانید بدنتان چقدر میسوزاند. معادلهٔ میفلین-سنت ژئور (۱۹۹۰) سوختوساز پایه را اینطور حساب میکند:
- مردان: ۱۰ × وزن (کیلوگرم) + ۶٫۲۵ × قد (سانتیمتر) − ۵ × سن + ۵
- زنان: همان − ۱۶۱
بعد عدد را در ضریب فعالیت ضرب میکنیم: از ۱٫۲ برای کمتحرک تا حدود ۱٫۹ برای خیلی فعال.
مثال: خانمی ۴۵ ساله، ۱۶۵ سانتیمتر، ۸۲ کیلوگرم، کارمند پشتمیزنشین
- ۱۰ × ۸۲ = ۸۲۰
- ۶٫۲۵ × ۱۶۵ = ۱۰۳۱٫۲۵
- ۵ × ۴۵ = ۲۲۵
- سوختوساز پایه = ۸۲۰ + ۱۰۳۱٫۲۵ − ۲۲۵ − ۱۶۱ = ۱۴۶۵٫۲۵، یعنی حدود ۱۴۶۵ کالری
- با ضریب کمتحرک: ۱۴۶۵٫۲۵ × ۱٫۲ = ۱۷۵۸٫۳، یعنی حدود ۱۷۵۸ کالری برای حفظ وزن فعلی
اگر همین خانم روزی حدود ۱۶۰۰ کالری بخورد، مثل روز نمونهٔ پایین، حدود ۱۵۸ کالری کمتر از نیاز نگهداریاش خورده است. این کسری کوچک است؛ برای همین تحرک نقش مهمی دارد. سازمان جهانی بهداشت (۲۰۲۰) برای بزرگسالان دستکم ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط در هفته، بهعلاوهٔ دو روز تمرین قدرتی، توصیه میکند. هر قدر تحرک روزانه بیشتر شود، ضریب فعالیت از ۱٫۲ بالاتر میرود و فاصلهٔ خوردن و سوزاندن بیشتر میشود. ایدههای سادهاش را در تحرک بیشتر در طول روز و کالری فعالیتها را با ماشینحساب کالری سوزاندهشده ببینید.
نیاز پروتئین او هم طبق Institute of Medicine: ۰٫۸ × ۸۲ = ۶۵٫۶ گرم در روز. روز نمونهٔ پایین بیشتر از این پروتئین دارد که برای سیری و حفظ عضله هنگام کاهش وزن مفید است.
مراکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا (CDC) کاهش وزن تدریجی حدود ۰٫۵ تا ۱ کیلوگرم در هفته را توصیه میکنند. اگر بعد از چند هفته وزنتان تکان نخورد، اول یادداشتهای غذایی را دقیقتر کنید؛ بعد به راهنمای توقف کاهش وزن سر بزنید. عدد دقیق خودتان را با ماشینحساب کالری بگیرید، و دربارهٔ آنچه واقعاً سوختوساز را تغییر میدهد و آنچه افسانه است، افزایش متابولیسم را بخوانید.
چرا رژیمهای خیلی کمکالری کمکی نمیکنند؟
بعضیها با شنیدن «متابولیسم کند» تصمیم میگیرند روزی چند صد کالری بخورند. این کار گرسنگی، خستگی و ریزش عضله میآورد و معمولاً با بازگشت وزن تمام میشود. خستگی کمکاری تیروئید را هم بیشتر احساس میکنید. کسری متوسط که بتوانید ماهها ادامه دهید، از کسری بزرگی که دو هفته دوام میآورد بهتر است. اگر دنبال یک چارچوب مشخص هستید، رژیم ۱۲۰۰ کالری را ببینید، اما برای بیشتر بزرگسالان، بهخصوص اگر فعالاند، عدد کمی بالاتر واقعبینانهتر است.
یک روز نمونه حدود ۱۶۰۰ کالری برای کمکاری تیروئید
این روز برای کسی طراحی شده که قرص را صبح میخورد. صبحانه دستکم نیم ساعت بعد از قرص است، چای یا قهوه همراه صبحانه میآید و غذای پرفیبرتر به شام رسیده است. کلم بروکلی پخته هم عمداً در شام آمده تا یادآوری کند که ممنوع نیست.
| ساعت | غذا و مقدار | کالری | پروتئین (گرم) |
|---|---|---|---|
| بیدار شدن | فقط قرص لووتیروکسین با یک لیوان آب ساده | ۰ | ۰٫۰ |
| صبحانه (دستکم نیم ساعت بعد از قرص) | نان سنگک، یک کف دست (۳۰ گرم) | ۸۱ | ۲٫۷ |
| صبحانه | نان سنگک، کف دست دوم (۳۰ گرم) | ۸۱ | ۲٫۷ |
| صبحانه | پنیر سفید، یک قوطی کبریت (۳۰ گرم) | ۸۴ | ۵٫۴ |
| صبحانه | تخممرغ آبپز، یک عدد (۵۵ گرم) | ۸۵ | ۷٫۲ |
| صبحانه | گوجهفرنگی، یک عدد متوسط (۱۲۰ گرم) | ۲۲ | ۱٫۱ |
| صبحانه | خیار، یک عدد متوسط (۱۳۰ گرم) | ۲۱ | ۰٫۹ |
| میانوعدهٔ صبح | پرتقال، یک عدد متوسط (۱۳۰ گرم) | ۶۱ | ۱٫۲ |
| میانوعدهٔ صبح | مغز گردو، یک عدد (۵ گرم) | ۳۳ | ۰٫۸ |
| میانوعدهٔ صبح | مغز گردو، عدد دوم (۵ گرم) | ۳۳ | ۰٫۸ |
| ناهار | جوجه کباب، یک کف دست (۱۰۰ گرم) | ۲۰۶ | ۲۶٫۸ |
| ناهار | برنج قهوهای پلویی، ۱۰۰ گرم | ۱۳۰ | ۳٫۰ |
| ناهار | سالاد شیرازی، یک لیوان (۲۴۰ گرم) | ۵۳ | ۲٫۲ |
| ناهار | ماست کمچرب، یک لیوان (۲۴۵ گرم) | ۱۵۴ | ۱۳٫۰ |
| عصرانه | سیب، یک عدد متوسط (۱۸۰ گرم) | ۹۴ | ۰٫۵ |
| عصرانه | شیر کمچرب، یک لیوان (۲۴۰ گرم) | ۱۲۰ | ۷٫۹ |
| شام | عدس پخته (عدسی)، یک لیوان (۱۸۰ گرم) | ۲۰۹ | ۱۶٫۲ |
| شام | نان جو، یک برش (۳۰ گرم) | ۷۰ | ۲٫۴ |
| شام | کلم بروکلی بخارپز، ۱۰۰ گرم | ۳۴ | ۲٫۸ |
| شام | هویج، یک عدد متوسط (۷۰ گرم) | ۲۹ | ۰٫۶ |
| جمع | کل روز | ۱۶۰۰ | ۹۸٫۲ |
این روز ۱۶۰۰ کالری و ۹۸٫۲ گرم پروتئین دارد. برای خانم مثال بالا، پروتئین از ۶۵٫۶ گرم نیازش بیشتر است و هر وعده دستکم کمی پروتئین دارد. اگر قرص را شب میخورید، شام را سبکتر و زودتر بخورید تا دستکم سه ساعت فاصله بماند. اگر مکمل کلسیم یا آهن دارید، آن را با ناهار بخورید، نه با صبحانه.
برای ساختن روزهای دیگر، کافی است هر ردیف را با غذای همگروهش عوض کنید: عدسی را با خوراک ماش یا لوبیا، جوجه کباب را با ماهی یا مرغ آبپز، و سیب را با میوهٔ فصل. برای ایدههای بیشتر، صبحانههای رژیمی، شام رژیمی و میانوعدههای رژیمی را ببینید. در اپ گردو ثبت غذا رایگان است و میتوانید کالری و پروتئین هر روز را ببینید؛ اگر برنامهٔ غذایی ۷ روزهٔ آماده میخواهید، برنامهٔ غذایی با اشتراک در دسترس است. این اپ مشاورهٔ انسانی ندارد و جای پزشک شما نیست.
چند وضعیت ویژه
کمکاری تیروئید و بارداری
طبق ATA، بارداری یا برنامهٔ بارداری را فوراً به پزشک بگویید، چون معمولاً دوز قرص تغییر میکند. نیاز به ید هم در بارداری به ۲۲۰ و در شیردهی به ۲۹۰ میکروگرم میرسد (Institute of Medicine، ۲۰۰۱). مکملهای دوران بارداری را پزشک انتخاب میکند؛ بهخصوص اگر آهن یا کلسیم دارند، فاصلهٔ حدود ۴ ساعته با قرص را رعایت کنید. راهنمای تغذیه در بارداری را هم ببینید.
کمکاری تیروئید و یبوست
یبوست از شکایتهای رایج است. آب کافی، میوه و سبزی، حبوبات و نان سبوسدار کمک میکنند. فقط یادتان باشد که افزایش ناگهانی و زیاد فیبر، بهخصوص نزدیک قرص، میتواند جذب آن را تغییر دهد. فیبر را آرام بالا ببرید و ثابت نگه دارید. نیاز آب خودتان را با ماشینحساب آب ببینید.
روزهداری و رژیمهای زماندار
در ماه رمضان یا فستینگ، زمان قرص به هم میخورد. پیش از شروع، با پزشک دربارهٔ زمان مناسب قرص صحبت کنید؛ معمولاً دو گزینهٔ ATA، یعنی ناشتا پیش از وعده یا دستکم سه ساعت بعد از غذا، در این شرایط هم قابل استفاده است. نکتههای تغذیهای را در رژیم ماه رمضان آوردهایم.
اشتباههای رایج در رژیم کم کاری تیروئید
- خوردن قرص با چای یا قهوه یا صبحانه. شایعترین اشتباه است و میتواند آزمایش را بیدلیل بد کند.
- خوردن مکمل آهن یا کلسیم همراه قرص. فاصلهٔ حدود ۴ ساعت را رعایت کنید.
- حذف کلم، بروکلی و گلکلم. در مقدار معمول و پخته، با ید کافی، مشکلی ندارند.
- مکمل ید یا جلبک برای هاشیموتو. ید بیشتر هاشیموتو را درمان نمیکند و ید زیاد میتواند تیروئید را بدتر کند.
- حذف گلوتن بدون آزمایش سلیاک. فایدهای ندارد و تشخیص را سختتر میکند.
- کم یا زیاد کردن خودسرانهٔ دوز برای لاغری. دوز را فقط پزشک تغییر میدهد. مصرف بیش از نیاز هورمون تیروئید خطرناک است و راه لاغری نیست.
- انتظار لاغری خودکار با شروع قرص. وزنی که از خود بیماری است معمولاً کم است و بقیه به کالری و تحرک بستگی دارد.
- رژیم خیلی کمکالری. خستگی را بیشتر و ادامهٔ رژیم را سختتر میکند.
- عوض کردن ناگهانی عادتها. اگر بهیکباره سویا، فیبر یا مکمل جدیدی را شروع یا قطع کردید، به پزشک بگویید.
جمعبندی
رژیم کم کاری تیروئید بیشتر از آنکه دربارهٔ «چه نخوریم» باشد، دربارهٔ «کی بخوریم» است. قرص لووتیروکسین را ناشتا و فقط با آب بخورید، صبحانه را ۳۰ تا ۶۰ دقیقه بعد، و مکمل کلسیم و آهن را حدود ۴ ساعت بعد. هر روز به یک شکل.
از نمک یددار استفاده کنید، اما نمک را کم نگه دارید و مکمل ید و جلبک را بدون پزشک نخورید؛ ید بیشتر هاشیموتو را درمان نمیکند. کلم و بروکلی پخته ممنوع نیستند، سویا فقط باید از قرص فاصله داشته باشد، و رژیم بدون گلوتن فقط برای سلیاک است.
برای لاغری، تیروئید درمانشده مانع جدی نیست. نیاز کالریتان را با میفلین یا ماشینحساب کالری پیدا کنید، کمی کمتر از آن بخورید، در هر وعده پروتئین بگذارید و تحرک هفتگی را بالا ببرید. اگر با وجود همهٔ اینها خستگی یا تغییر وزن غیرعادی دارید، به جای رژیم سختتر، با پزشک دربارهٔ آزمایش دوباره صحبت کنید.
متن کامل
رژیم کمکاری تیروئید همون تغذیهٔ متعادله؛ مهمترین نکته، رعایت فاصلهٔ قرص با غذا و مکملهاست. لووتیروکسین رو ناشتا، فقط با آب ساده و سی تا شصت دقیقه قبل از صبحانه بخورید. مکملهای کلسیم و آهن رو با حدود چهار ساعت فاصله از قرص مصرف کنید و قهوه رو بذارید بعد صبحانه. کلم و بروکلی پخته، در مقدار معمول و با دریافت ید کافی، لازم نیست از سفره حذف بشن. سویا رو نزدیک قرص نخورید؛ حذف گلوتن هم برای همهٔ افراد مبتلا به هاشیموتو لازم نیست. نمک مصرفیتون رو کم و از نوع یددار انتخاب کنید و مکمل ید رو خودسرانه شروع نکنید. برای وعدههای روزانه، از غذاهای آشنایی مثل عدس پخته، تخممرغ، مرغ، سبزی و نان سنگک استفاده کنید. وقتی تیروئید تحت درمانه و آزمایشها در محدودهٔ هدف پزشکه، مقدار غذا و تحرک برای کاهش وزن اهمیت دارن. پس غذای متعادل بخورید، زمان قرص رو ثابت نگه دارید و تغییر دوز رو به پزشک بسپارید.
متن کامل
برای کمکاری تیروئید لازم نیست دنبال فهرست بلند غذاهای ممنوع باشید یا غذای خانواده رو کنار بذارید. پایهٔ کار، همون تغذیهٔ سالم و متعادله؛ چیزی که توجه بیشتری میخواد، زمان خوردن قرص و فاصلهاش با غذا و مکملهاست. غذا، دمنوش و مکمل جای داروی تجویزشده رو نمیگیرن و مقدار لووتیروکسین رو نباید خودسرانه تغییر بدید. تشخیص و پیگیری بیماری هم با پزشکه. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید، دیابت یا بیماری کلیه دارید، یا داروی دیگهای مصرف میکنید، برنامهٔ غذایی رو با پزشک هماهنگ کنید. قرص رو ناشتا و فقط با آب ساده بخورید؛ نه با شیر، چای، قهوه یا آبمیوه. برای صبحانه سی تا شصت دقیقه فاصله بذارید و قهوه رو همراه صبحانه یا بعدش بنوشید. مکمل آهن و کلسیم هم باید حدود چهار ساعت با قرص فاصله داشته باشن. اگر مصرف صبحگاهی براتون سخته، دربارهٔ مصرف شبانه با پزشک صحبت کنید؛ در این حالت باید دستکم سه ساعت از شام گذشته باشه. مهمه هر روز شرایط مصرف ثابت بمونه. اگر قرص رو فراموش کردید، دوبرابرش نکنید و از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید. دربارهٔ غذاها، کلم و بروکلی پخته در مقدار معمول، برای کسی که ید کافی دریافت میکنه، ممنوع نیستن. سویا و غذاهای خیلی پرفیبر رو نزدیک زمان قرص نخورید و مقدار مصرفشون رو ناگهان تغییر ندید. هاشیموتو هم بهخودیخود دلیل حذف گلوتن نیست؛ اگر سلیاک تشخیص داده شده، موضوع فرق میکنه. نمک رو کم مصرف کنید و همون مقدار کم رو از نوع یددار انتخاب کنید. ید بیشتر راهحل هاشیموتو نیست و مکمل ید یا جلبک رو نباید بدون نظر پزشک شروع کرد. برای چیدن وعدهها، سبزی، منبع پروتئین و مقدار متناسبی نان یا برنج رو کنار هم بذارید. تخممرغ، مرغ، ماهی و حبوبات گزینههای آشنایی هستن. حبوبات هم پروتئین دارن و هم فیبر؛ مثلاً یک لیوان عدس پخته، ۲۰۹ کالری و ۱۶٫۲ گرم پروتئین داره. خورشهای ایرانی هم میتونن توی برنامه بمونن، اما اندازهٔ سهم غذا و برنج کنارش مهمه. لازم نیست برنج رو حذف کنید؛ مقدارش رو در حساب غذای روزانه بیارید. میوه و سبزی هم بخشی از همین برنامهٔ متعادل هستن. برای کاهش وزن، انتظار نداشته باشید شروع قرص بهتنهایی همهٔ اضافهوزن رو برطرف کنه. وقتی کمکاری تیروئید تحت درمانه و آزمایشها در محدودهٔ هدف پزشک قرار دارن، مقدار کالری دریافتی و تحرک همچنان تعیینکنندهان. ثبت خوراک روزانه و توجه به اندازهٔ وعدهها کمک میکنه تصویر روشنتری از مصرفتون داشته باشید. اگر با وجود درمان، خستگی زیادی دارید یا وزن بدون دلیل بالا میره، دربارهٔ بررسی دوباره با پزشک صحبت کنید. جمعبندی اینه: غذای متعادل، مصرف منظم قرص و پیگیری پزشکی رو کنار هم نگه دارید.
پرسشهای پرتکرار
با کم کاری تیروئید چه چیزهایی نخوریم؟
غذای ممنوع واقعی تقریباً وجود ندارد. قهوه، شیر، سویا، غذاهای خیلی پرفیبر و مکمل کلسیم و آهن را نزدیک قرص نخورید، و مکمل ید یا جلبک را بدون پزشک شروع نکنید.
لووتیروکسین را چه ساعتی بخورم؟
طبق ATA (۲۰۱۴)، با آب و ناشتا، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از صبحانه، یا هنگام خواب دستکم ۳ ساعت بعد از شام. مهم این است که هر روز به یک شکل باشد.
آیا کلم و بروکلی برای تیروئید ضرر دارد؟
نه در مقدار معمول، بهخصوص پخته، برای کسی که ید کافی میگیرد (ATA). یک شاخه بروکلی حدود ۳۰ گرم است و ۱۰ کالری دارد.
آیا با کم کاری تیروئید میشود لاغر شد؟
بله. وزنی که خود بیماری اضافه میکند معمولاً ۲ تا ۴٫۵ کیلوگرم و بیشترش آب است و با درمان کم میشود؛ بقیه به کالری و تحرک بستگی دارد. کاهش ۰٫۵ تا ۱ کیلوگرم در هفته هدف معقولی است (CDC).
آیا هاشیموتو با ید بیشتر خوب میشود؟
نه. هاشیموتو خودایمنی است و ید بیشتر آن را درمان نمیکند؛ ATA مکمل ید یا جلبک بیش از ۵۰۰ میکروگرم در روز را توصیه نمیکند. نمک یددار در حد کم کافی است.
آیا با هاشیموتو باید گلوتن را حذف کنم؟
فقط اگر بیماری سلیاک با آزمایش برایتان تشخیص داده شده باشد. حذف گلوتن بدون تشخیص فایدهای ندارد.
سویا برای کم کاری تیروئید ضرر دارد؟
سویا میتواند جذب قرص لووتیروکسین را کم کند (ATA، ۲۰۱۴). آن را نزدیک قرص نخورید و مقدارش را هر روز تقریباً ثابت نگه دارید.
صبحانه با کم کاری تیروئید چه بخوریم؟
دستکم نیم ساعت بعد از قرص، صبحانهای با پروتئین مثل یک تخممرغ آبپز (۸۵ کالری، ۷٫۲ گرم پروتئین) و یک قوطی کبریت پنیر سفید (۸۴ کالری)، با نان سنگک و سبزی. قهوه را با صبحانه یا بعد از آن بخورید.
منابع
این مقاله آموزشی است و جایگزین توصیهٔ پزشک یا متخصص تغذیه نیست. اگر بیماری زمینهای داری یا دارو مصرف میکنی، پیش از تغییر رژیم با پزشکت هماهنگ کن. سیاست تحریریه
رژیم لاغری←برنامهای که به خودت میخورد
گردو با چند سؤال کوتاه، برنامهٔ غذایی ایرانی با پیمانهٔ خانگی میدهد. ثبت روزانه رایگان است.
مطالب مرتبط
رژیم کاهش چربی خون؛ کلسترول LDL، تری گلیسیرید و منوی یک روزه
رژیم کاهش چربی خون: چربی اشباع در کره و پنیر و کباب، جو دوسر و کلسترول، تخم مرغ، قند و تری گلیسیرید، جدول جایگزینها و یک روز نمونه.
رژیم دیابت؛ جدول کربوهیدرات غذاهای ایرانی و منوی ۱۶۰۰ کالری
رژیم دیابت نوع ۲ با عدد: کربوهیدرات نان، برنج، حبوبات، میوه و خرما در پیمانهٔ خانگی، روش بشقاب، قاعدهٔ ۱۵-۱۵ و یک روز نمونهٔ ۱۶۰۰ کالری.
رژیم فشار خون بالا؛ رژیم دش، نمک پنهان، پتاسیم و منوی یک روزه
رژیم فشار خون بالا به روش DASH: سدیم پنهان در نان، پنیر و دوغ، غذاهای مفید و غذاهایی که باید کم شوند، و یک روز نمونهٔ ایرانی با سدیم زیر ۲۰۰۰ میلیگرم.